X
تبلیغات
نایس فیلم - زلزله وگسل های زلزله ساز مرند
نایس فیلم مرند دیگر بروز رسانی نمی شود

زلزله وگسل های زلزله ساز مرند

با گردش در آذربایجان و مرند ، معلوم می گردد که این مناطق ضمن دارا بودن عمر تمدن طولانی ومرکزیت حکومت ها از نظر داشتن آثار باستانی و تاریخی مثل قلعه ها ،   پل ها ، کاروانسرا، مسجد ودیگر ابنیه تاریخی سالم در فقر به سر می برند. دلیل این فقر وقوع جنگ ها ی ویرانگر و تخریب شهرهای آذربایجان (بخصوص مرند ) که در سر چهار راه حوادث قرار داشته اند وحتی توسط حکومت های ایرانی(مثل سیاست زمین سوختۀ شاه طهماسب صفوی ) تخریب شده، سیل و زلزله های بی شماری نیز در این منطقه بلاخیز رخ داده و منطقه را بارها با خاک یکسان کرده است، متأسفانه از تاریخ این زلزله ها وبخصوص تأثیرات اجتماعی آن و تعداد کشته شدگان زلزله ها آمار مستندی نوشته نشده است ، با اینهمه چون  یک زلزله در چهار دیواری یک منطقه جغرافیایی مشخص حادث نمی شود وحدوث آن در اطراف و اکناف مرکز زلزله نیز قابل ویرانگری می باشد ، در این مورد نیز متأسفانه از زلزله های ویرانگر مرند کمتر از دیگر نقاط سخن رفته است، اما باید در نظر بگیریم که وقتی زلزله ای تبریز را در هم کوبیده است به ناچار در مرند نیر باعث ویرانی شده است.

آقای یحیی ذکاء در کتاب تأمل برانگیز(زمین لرزه های تبریز) از حدود 120 زمین لرزه بزرگ در تبریز نام برده که این زمین لرزه ها در اغلب موارد چند روز و حتی سه تا 6ماه دوام داشته اند و تبریز را بارها با خاک یکسان کرده اند، آیا می توان باور کرد که این زلزله های مخرب در مرند تأثیری نداشته  است ؟ از جمله ....

... روز جمعه چهارم ذیعقده 1050 هـ.ق (5/2/1641 میلادی) در روزهای سرد زمستان زلزلۀ شدیدی روی داد که قصر پادشاهی (شام غازان) تبریز وده ها ساختمان بزرگ ویران شد در اثر این زلزله که متناوباً شش ماه دوام داشت ، کل منطقه آذربایجان به ویرانه ای تبدیل شد.

از 29 ذی حجه 1193 زمین لرزه های شدیدی (که به قولی 12 سال به تناوب ادامه داشته است).تبریز و اطراف را می لرزاند چندین روستا را در زمین فرو می برد (50تا 60 هزار و بقولی 200000 نفر کشته می شوند).

1780  م(8 ژانویه ) ، تبریز، به دنبال یک پیشلرزۀ نیرومند، زمین لرزۀ فاجعه باری در شب جمعه 29 ذیحجّه 1193 به شنبه 1 محرّم 1194 (7-8 ژانویه 1780) در منطقه تبریز، این شهر را تقریباً به تمامی ویران کرد و حدود 400 روستا، از جمله مرند ، تسوج و ارونق را درهم کوبید. در خود تبریز، همه ساختمان های عمده ، که در اثر لرزه های پیشین سست شده بود ، ویران شد و همة خانه های شخصي و هم چنین دژ و باروی شهر به تمامی ویران گشت. شعاع ویرانی، به تفاوت 72 تا 120 کیلومتر از تبریز داده شده  است . در بیرون از این فاصله ، در خوی، سلماس، ارومیه و گونی ساختمان ها آسیب دید اما تلفات جانی به بار نیامد. در این زمین لرزه شمار بزرگی از مردم جان باختند که برخی از برآورد ها تلفات را تابیش از 200،000 تن دانسته اند.  شمار کشتگان احتمالاً پیرامون 50،000 تن بوده است. در میان اینان پسر فرمانروای تبریز، فضلعلی بیگ دنبلی، نیز بود که به همراه حدود 700 تن از ملازمان و مستخدمانش در اثر فرو ریختن کاخ کشته شد.

زمین لرزه با یک شکستگی گسلی همراه بود که دست کم شصت کیلومتر درازا داشت و از همسایگی شبلی در جنوب خاور تا نزدیکی مرند در شمال باختر کشیده شده بود .گزارش های همروزگار نشان می دهد که گسلش از شمال خاور تبریز، در تپه های پای کوه سرخاب (عین علی)،به درازای حدود چهل وپنج کیلومتر با روندی به سوی جنوب خاور تا شبلی کشیده می شد. درسرخاب، شکستگی گسلی به پهنای دو متر که در درازای دوازده کیلومتر با روندی به سوی جنوب خاوری کشیده می شود توصیف شده است، در حالیکه در سوی شمال باختری تبریز شکستگی به صورت تنده ای پانزده کیلومتری به بلندی چهار تا ده متر توصیف شده است که رو به جنوب باختر دارد و بارنگ خاکستری خود به روشنی باز شناخته می شود و در راستای شما ل باختری کشیده شده است. فراتر به سوی شمال باختر، در همسایگی مرند ، زمین از هم گشوده گشت اما بار دیگر برهم بسته شد.

  شش سال پس از این زلزلۀ وحشتناک هنوز مرند و تبریز کمر از زیر بار خرابی زلزله سال 1780 راست نکرده بودند که زلزلۀ و یرانگر دیگری نیز در منطقه زیلبیر روی داد که در جنوب خاور مرند و در سر تا سر منطقه صوفیان تا تبریز روستاها ویران شد و در غرب مرند ، لرزه چندین خیابان خوی را کاملاً ویران کرد. در تبریز بسیاری از خانه هایی که پس از زمین لرزۀ 1780 میلادی  دگر باره ساخته شده بود ، دوباره فرو ریخت ، لرزه به گونه ای گسترده تا اچمیادزین و ایروان حس شد [1].

-شنبه (غرۀ محرم 1194 هـ.ق) یک ساعت و ربع از شب گذشته تبریز و نواحی، مرند ، محال طسوج و ارونق آنقدر فوت شد که عددش خدا داند (ص 99 کتاب زمین لرزه های تبریز)

- در 1206 هـ.ق زمین لرزۀ شدیدی شهر تبریز و خوی و اورمیه و وان و ارزروم را لرزانید .(ص127 زمین لرزه های تبریز) ودرسال 1288 هـ.ق زمین لرزۀ شدیدی شهرهای گنجه و ایروان و تبریز را ویران می کند (آیا این زمین لرزه ها که در یک زمان درشرق و غرب و شمال وجنوب مرند رخ داده است ، چه برسر مرند و مرندی ها آورده است ؟)

در سال 1309 شمسی (سه شنبه 16و17، اردیبهشت صبح ساعت 11) زمین لرزۀ شدیدی آذربایجان را می لرزاند ، در تبریز مرند و خوی و اورمیه تخریب و در شهر سلماس ویرانی کلی روی میدهد (به نحویکه سلماس از نقشه ایران پاک می شود ) (قدرت زمین لرزه 2/7 ریشتر بوده است .)

- دوریس دوکوتز بوئه آلمانی در 1817 میلادی از مرند دیدار کرده و از زبان اهالی نقل قول نموده که در چهل سال قبل (حدود 1777 میلادی و 1186 شمسی) در اثر زلزله ای کف مسجد شکافته و سنگ قبری از شکاف بیرون زده  و دوباره  در همان شکاف مدفون می شود که این سنگ قبر متعلق به همسر نوح بنی (ع) می باشد (احتمالاً این مسجد، مسجد پیر بالا ی سابق وبازار فعلی باشد .)

- محمد امین ریاحی در تاریخ خوی (صفحه 173) از تخریب چند خیابان خوی توسط امواج زلزله ای که مرکزش در شرق مرند بوده است خبر می دهد.

(وقتی مرکز زلزله ای در مرند باشد وچند خیابان در خوی تخریب شود، بایستی با استفاده از قدرت حدس وتخیّل قیاس کرد که قدرت تخریب زلزله وتلفات آن درمرند چقدر بوده است (این زلزله در محرم 1201 قمری و فصل پاییز روی داده بود) (پائیز 1786 میلادی)

حال بایستی تحقیق نمود که وقتی در اثر این زمین لرزه های ویرانگر، تبریز زیبای دارالخلافه با ساختمان های محکم و رفیع به تلّی از خاک تبدیل می شود و جمعیتش به سی تا پنجاه هزار نفر تقلیل می یابد ، چه برسر مرند و روستاهای آن با ساختمانهای ابتدایی  گلی آن آمده است ؟

                         چرا زمین می لرزد؟

    با توجه به قرار گرفتن ایران در مسیر کمر بند زلزله خیز آلپاید که از میانه اقیانوس اطلس شروع شده و پس از عبور از دریای مدیترانه، شمال ترکیه ، ایران ،هند و چین و جزایر فیلیپین و پیوستن به کمربند دیگری که اقیانوس آرام را دور می زند ، از هر چند زلزله های بزرگ و یرانگری به وقوع می پیوند که آذربایجان و مرند نیز نمی تواند از این زلزله های مخرب به دور باشد.

بر اساس نظریه زمین ساخت صفحه ای ، همه ساله پوسته قارۀ سخت عربستان به میزان متوسط پنج سانتیمتر در سال بطرف فلات ایران حرکت می کند .

این حرکت لااقل از اواخر دورۀ میوسین وبیش از 10 میلیون سال قبل تاکنون بصورت آخرین مرحلۀ فعالیتهای کوهزایی در ایران ادامه داشته که موجب فشردگی فلات ایران ما بین دو صفحۀ عربستان در جنوب و توران در شمال شده است [2].

وقوع زمین لرزه های بزرگ و مخرب در گذشته در سطح ایران بویژه سلسه جبال البرز در شمال و زاگرس در جنوب غرب ایران و هم چنین منطقه آذربایجان بر اثر اعمال فشاری کمربند زلزله خیزی آلپاید می باشد .

در ضمن تحولات زمین ساختی جوان همین دوره و ادامه حرکت های قائم از آن در دوران چهارم و عهد حاضر رشته کوه های البرز، تالش، بزقوش، قره داغ، سهند، سبلان، میشوو داغ و سایر برجستگی های این منطقه شکل گرفته اند .

بارزترین پدیدۀ زمین ساختی منطقۀ آذربایجان گسله ی جوان شمال تبریز می باشد. این گسله از نوع قائم با مؤلفه راستگرد بوده و با راستای عمومی 115 درجه از کوه های میشوو نزدیک مرند شروع شده و پس از عبور از تبریز و بستان آباد تا نزدیکی میانه ادامه می یابد و طول برداشت شده آن بیش از 150 کیلو متر است و از نظر زمین ساخت منطقه ای این گسله را دنبالۀ سیستم آناتولی که سرتاسر شمال ترکیه را  می پیماید تلقی نمودند [3].

البته این گسل بزرگ و طولانی که به موازات کوه میشوو هم شمال میشوو و هم جنوب میشوو را طی می کند در جنوب گلجار یک گسل بزرگ فرعی دیگری از آن جدا شده پس از عبور از وسط روستای محبوب آباد ، به شرق گئچی قالاسی می رسد. قسمت اصلی گسل پس از عبور از روستاهای زنجیره و ایجاد گسل های فرعی وارد سه راهی خوی می شود و دو شاخه می گردد، شاخه ای بطرف خوی و سلماس و شاخه ای بطرف ماکو امتداد پیدا می کند و در نهایت در خاک ترکیه به گسل بزرگ آناتولی می پیوند. البته دررشته کوه میشوو گسل های فرعی فراوانی وجود دارد که اغلب در قسمت جنوبی میشوو و اوزون بئل واقع است .

اما در منطقه شمال مرند در رشته کوه کیامکی- دره دیز، گسل های عمیق وبزرگی که بیانگر زلزله خیز ی شمال مرند باشد ویا گسلی که به گسل های میشوو وصل شود وجود ندارد (بخصوص در منطقه اصلی کوه کیامکی) اغلب گسل هایي که عموماً کوتاه و عمود برهم اند در شرق و غرب دره دیز وقره گوز واقع اند و نیز تعدادی گسل فرعی در شمال روستای پیراسحق قرار دارد.

در شرق زنوز گسل فرعی دیگری دیده میشود که به موازات زنوز چای تا نزدیکی غربی در بند داغی امتداد دارد ، گسل جنوبی زنوز از غرب روستای گونو (کوهناب) رد شده وارد جلگه مرند می شود. هر چند این گسل ها از وسط یا کناره های شهر مرند گذر نمی کنند ولی گسل ها در جاهایی قرار گرفته که امواج آن می تواند مرند را مورد تهدید و تخریب قرار دهد.



1-امبر سيز، تاریخ زمین لرزه های ایران ، ص 175.

2و1- ذکاء ،یحیی: زمین لرزه های تبریز. نشر کتاب سرا، تهران 1368ص7.

+ نوشته شده در  ساعت 11:37 بعد از ظهر  توسط مدیر سایت  |